Mudanya’nın incisi Tirilye

0
75
Mudanya’nın incisi Tirilye

Her sokağında tarihi canlı olarak hissedeceğiniz Tirilye, Bursa’ya 40, Mudanya’ya ise 11 kilometre uzaklıktaki Tirilye, Marmara’ya kıyısı olan şirin bir yer. Bulunduğunuz şehrin keşmekeşinden kaçıp, sakin bir kasabada, zeytin bahçeleri ve ahşap evlerin arasında geçmişi keşfe çıkmak isteyenler için nefis bir belde.

Yolculuğunuz esnasında bir yanınızda deniz diğer tarafta yeşillik tepelerin arasından kıvrıla kıvrıla giderken kendinizi rahatlamış hissedeceksiniz. Bu beldenin ismini, bir zamanlar İstanbul’dan sürgün edilen 3 papazdan aldığı söyleniyor. Diğer bir söylentiye göre de barbunya balığı anlamına gelen “trigliya”dan almış. Köyün adı 1963’de “Zeytin bağı” olarak değiştirilse de 2011’de tekrar tirilye olarak değiştirilmiştir.  Melekler Adası, Cumhuriyet, Sev Kardeşim, Kezban Yenge gibi film ve dizilerede ev sahipliği yapan şirin küçük bir kasaba burası.

Mudanya’nın incisi Tirilye

trilye-tas-mektepTirilye ve çevresi antik çağlardan beri yerleşime açık olan bölgelerden birisidir. Bu yüzden attığınız her adımda tarihi bir yapıyla karşılaşmanız mümkün. Eskiden yoğun olarak Rum ve diğer Hıristiyanların yaşadığı köyün dar ve dolambaçlı sokaklarında dolaşırken, neredeyse antik çağlardan beri karşınızda duran eski Rum evleri, kiliseler, camiler, çeşmeler, asırlık çınar ağaçlarıyla karşılaşabiliyorsunuz.

Tarihi Misyalılar, Traklar, Antik Romalılar ve Bizanslılara kadar uzanan Tirilye’de tarihi yapılardan bazıları bugün bile ayakta. 1330’dan itibaren Osmanlı egemenliğine giren bu beldenin kayıtlara göre 1908’de 820 hane olduğu söyleniyor.  19. yüzyıl sonlarında ise beldede 109 Türk ve 3,657 Rum’un yaşadığı bilinmekte.

Tirilye, Mudanya’ya 20 dakika uzaklıkta, sahil şeridinde yer alan eski bir Rum kasabası. 2500 kişinin altındaki nüfusun hemen hepsi dar sokaklarda ve eski binalarda yaşıyor. Evler genelde üç katlı ve ahşap; bazıları ise taş evlerden oluşuyor. Taş binaların, hepsinin 1500’lü yıllardan kalma olduğunu belirtelim.

Kasabada yaşayan insanlar genelde zeytincilikle uğraşıyor, o yüzden her evin önünde birer tarım aracı görmeniz mümkün. Tirilye’nin zeytini ve zeytinyağı çok ünlü olduğu için 1963’te buraya Zeytinbağı adı konulmuş. Dünya literatüründe Tirilye diye bir zeytin türü varlığını bu bölgede öğreniyoruz. Ufak çekirdekli, orta yeşil renkte, ince kabuklu ve çok lezzetli bir zeytin çeşidi. Tabiki böyle bir durumda zeytin yemeden ve zeytinyağı almadan Tirilye’den ayrılmak çok mümkün olmasa gerek.

Tirilye’nin Tarihi

Kemerli Kilise, Dündar Evi, Taş Mektep, Fatih Camii, Medikion Manastırı, Aya Yani Manastırı, Aya Sotiri Manastırı, Osmanlı Hamamı, Rum Maşatlığı, Çeşmeler (Çınarlı vb.), Eski Türk Gömütlüğü ve Tarihi Kapanca Antik Limanı.

Kemerli Kilise

Kemerli Kilise’ denmesinin nedeni, payandalar üzerindeki kemerlerinden dolayıdır. Kemerler ve kubbesi 4 sütun üzerine yerleştirilmiştir. Kubbeyi taşıyan sütunların üzerine süslü başlıklar konmuştur. Halk arasında Küçük Ayasofya olarak da bilinir. Yüksek bir kubbesi vardır

Dündar Evi

Eski kilise binasından bozma olan Dündar Evi, Rumların ‘mübadele’ sonucunda burayı terk etmesinin ardından özel mülkiyete geçmiştir. Ev olarak kullanılmaktadır. Çok yaygın olmayan özgün  mimari yapı ve görünüme sahiptir. Duvarları kırma, kesme ve moloz taşlar ile tuğladan örülmüştür. Binaya taş çerçeveli, portalı kemerli ana kapıdan girilir. Giriş tarafından üç katlı olarak görünür. İbadet için ayrılan bölüm ise tek katlıdır

Taş Mektep

Taş Mektep; 1909 yılında yani XX. yy. ın başlarında, Tirilye Metropoliti olan Hrisostomos’un isteği ve gayreti ile Mimar M. Myrides’e yaptırılmıştır. Kimi kayıtlarda 623 m2. üzerine, kimilerinde ise 965 m2 üzerine kurulmuş olduğu yazılıdır. Kesme taştan yapılmış olduğu için bu adla anılmıştır. Gösterişli bir görünümü vardır. Bodrum, giriş katı ve iki de üst katlar olmak üzere dört katlıdır.

Fatih Cami

Bina eski bir kilisedir. Camiye çevrilen bu kilisenin ilk ismi Aya Todori olarak bilinir. Kapısında Hicri 968, Miladi 1560 yazılı olan kilise, daha sonra adı Fatih Camii olarak değiştirilerek kullanıma açılmıştır. ‘Kenolakkus Manastırı Kilisesi ve ‘Hagios Stephanos Kilisesi adlarıya da bilinir. Girişinde Bizans stili sütun başlıklarına sahip yapının 19 metre yüksekliğinde kubbesi bulunmaktadır.Kilise olarak yapılmış olan binada, mevcut mihrabın üzeri yarım kubbe ileörtülüdür. Çift kademeli kasnağa oturan konik kubbesi binanın en gösterişli kısmıdır.XVI. yy. da Osmanlı döneminde satın alınarak camiye çevrilmiştir. Bununla ilgili olarak Arap harfleri ile Osmanlıca olarak yazılmış iki belge vardır. Bunlardan biri kilisenin batı cephesinde, giriş kapısı hizasında saçak altındaki kitabede yer almaktadır.

Tarihi çeşmeler

“Çarşı çeşmesi”, Çifte çeşme”, “Çınarlı çeşme”, “Fatih Camii çeşmesi”,”Üç Kurnalı Çeşme”, “Tirilye (Sofalı) çeşmesi”, “Turan Sokak çeşmesi”, ve “Çanaklı çeşme” adlarıyla bilinirler. Günümüze kadar sağlam bir vaziyette ulaşmışlardır.

Osmanlı Hamamı (Avlulu Hamam):

Osmanlılar zamanında; Yavuz Sultan Selim tarafından Rum çoğunluğa karşı Türk nüfusu artırmak üzere, Kastamonu, Kütahya ve Tokat tarafından Türk aileler getirilerek buraya iskân edilmişlerdir. Bu hamam da onlar için yaptırılmıştır. Moloz ve kırma taşlar kullanılarak inşa edilmiştir. Saçak kısımlarında tuğla kullanılmıştır. Kuzey duvarı beş pencerelidir. Diğer duvarlar penceresiz olup sağırdır. Fatih Cami yanında yer alır. Hamam doğu – batı doğrultusunda dikdörtgen planlı olup, peş peşe beş ayrı mekândan meydana gelmiştir. Hamamın girişi doğu duvarındadır. Soyunmalık ve onu izleyen mekân ayna tonozla örtülüdür. Buradan küçük bölümlere ve sıcaklığa geçilir. Sıcaklık bölümü doğu – batı yönündeki bir sivri kemerle iki bölüme ayrılmış, üzerleri de kubbelerle örtülmüştür. Sıcaklığın çevresine Bursa üslubunda nişler bırakılmış ve bunların altına birer kurna yerleştirilmiştir. Ayrıca hamamın içinde küçük dikdörtgen bir havuz da bulunmaktadır. Kültür merkezi olarak kullanılmak üzere restore edilmiştir.

Tirilye’de Ne Yiyebiliriz

Sahilde bulunan balıkçılara uğrayarak bu kasabanın meşhur barbun’unu denemek isteyebilirsiniz. Balık sevmeyenler olursa kasabanın iç kısmında sahan mantı evi’nde mantı yiyebilir.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here